Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 8

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen avam şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, taalluk eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile alakadar ve Türk’e özgü medlulında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve mukannen bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle tasarlan ve zamanla anonimleeğlenceli bir nazım biçimidir. Yırler temel kuartetklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Yırlerdeki kuartetklere (üçlük veya ikilik de olur) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise avam dilinde “ulama” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra tekrar edilen ikilik (evet da elan çok) dizelerdir.

Yırnün mukannen bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da herhangi bir avam şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olabilir. Bu yüzden türkü tipinin en bariz özelliği melodisidir. Yırler hece ölçüsünün her kalıbıyla söylenir. Yani hece skorsı itibarıyla bir sınırlama gayrimümkün.

Yırlerin eke çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. Yırler bu şekilde avamın malı olurlar ve avamın her kesimine seslenme eden sanat erilar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir müzik türüdür. Yırler çoğu posta, bir natür vakaı evet da bir kahramanlık muhalifsında doğar ve yayılırlar. Yırler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, arazi adlarının, ayrıca konuların de değiştiği görüldüğü midein, nerede doğduklarını saptamak hızleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere için usulsüz ve usullü ırlamakler olarak iki tefrik yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı mideine vadi uzun havalardır. Usullü olan ırlamakler grubunda ise çoklukla dubara havaları arazi kızılır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da sınık atmosfer adı verilmektedir.

Türklerde kârlenen konulara için de sınıflama yapan yazarlar vardır. Mevzularına için ırlamakler:

Ninniler
Çocuk ırlamakleri
Tabiat ırlamakleri
Aşk ırlamakleri
Kahramanlık ve askeriye ırlamakleri
Resim ırlamakleri
İş ırlamakleri
Katlıklı ırlamakleri
Ölüm ırlamakleri (Ağıt)
Düzen ırlamakleri
Huy ve hayvan ırlamakleri
Zeybek havası ve derebeyi ırlamakleri
Cinayetler ve biberliklı olaylarla alakalı ırlamakleri
Güldürücü ırlamakleri