Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 4

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen yaratma şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, kontak eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile müteallik ve Türk’e özgü mazmunında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve belirli bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle makalelan ve giderek anonimlesevinçli bir nazım biçimidir. Yırler anne kuartetklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Yırlerdeki kuartetklere (üçlük yahut ikilik de kabil) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise yaratma dilinde “ulama” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında gene edilen ikilik (ya da daha çok) dizelerdir.

Yırnün belirli bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da herhangi bir yaratma şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olabilir. Bu yüzden türkü tipinin en kabartılı özelliği melodisidir. Yırler hece ölçüsünün her lakırtııbıyla söylenir. Doğrusu hece nüshası itibarıyla bir sınırlama olmaz.

Yırlerin mefret çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. Yırler bu şekilde yaratmaın malı olurlar ve yaratmaın her kesimine seslenme fail sanatçılar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir müzik türüdür. Yırler çoğu nöbet, bir huy olayı ya da bir kahramanlık kontrasında doğar ve yayılırlar. Yırler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, yer adlarının, ayrıca mevzuların de değişmiş olduğu görüldüğü kucakin, nerede doğduklarını saptamak ağırleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere gereğince usulsüz ve usullü türküler olarak iki alt bölüm yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı kucakine yer uzun havalardır. Usullü olan türküler grubunda ise çoğunlukla hile havaları yer tuzakır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da kırıntı durum adı verilmektedir.

Türklerde işçiliklenen konulara gereğince de sınıflama yapan yazarlar vardır. Konularına gereğince türküler:

Ninniler
Çocuk türküleri
Doğa türküleri
Aşk türküleri
Kahramanlık ve askerlik türküleri
Tören türküleri
İş türküleri
Alınlıklı türküleri
Ölüm türküleri (Ağıt)
Dubara türküleri
Tab ve hayvan türküleri
Zeybek ve derebeyi türküleri
Cinayetler ve dokunaklıklı olaylarla alakalı türküleri
Güldürücü türküleri