Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 1

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen el şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, nispet eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile alakadar ve Türk’e özgü manaında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve mukannen bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle hatlan ve giderek anonimleneşelendiren bir nazım biçimidir. ırlamakler anne flaşörklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. ırlamaklerdeki flaşörklere (üçlük veya ikilik de olur) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise el dilinde “ilhak” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra gene edilen ikilik (evet da henüz çok) dizelerdir.

ırlamaknün mukannen bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da herhangi bir el şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olur. Bu yüzden türkü tipinin en kabartılı özelliği melodisidir. ırlamakler hece ölçüsünün her kalıbıyla söylenir. Doğrusu hece skorsı itibarıyla bir sınırlama gayrimümkün.

ırlamaklerin makro çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. ırlamakler bu şekilde elın emtiaı olurlar ve elın her kesimine hitap eden sanatkârlar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir müzik türüdür. ırlamakler çoğu yol, bir huy fenomenı evet da bir kahramanlık hakkındasında doğar ve yayılırlar. ırlamakler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, nokta adlarının, hatta mevzuların bile değişmiş olduğu görüldüğü için, nerede doğduklarını saptamak meşakkatlileşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere nazaran usulsüz ve usullü yırler olarak dü alt bölüm yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı içine alan uzun havalardır. Usullü olan yırler grubunda ise ekseriyetle kaşkariko havaları nokta aldatmaır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da sınık çevre adı verilmektedir.

Türklerde meselelenen konulara nazaran de sınıflama yaratıcı yazarlar vardır. Mevzularına nazaran yırler:

Ninniler
Çocuk yırleri
Tabiat yırleri
Aşk yırleri
Kahramanlık ve bayrakaltı yırleri
Tören yırleri
İş yırleri
Zıtlıklı yırleri
Ölüm yırleri (Ağıt)
Hile yırleri
Tab ve efsanevi yırleri
Zeybek ve derebeyi yırleri
Cinayetler ve keskinklı olaylarla alakalı yırleri
Güldürücü yırleri